INFORMATIE OVER DE GEZONDHEID VAN DE VARKENS

• Algemeen
• Afgekeurde lever
• Pleuritis (borstvliesverkleving)
• Pneumonie (longontsteking)
• Huid-opmerking
• Poot-opmerking

Algemeen

Het is voor de varkenshouder van groot belang de kosten per geleverd varken zo laag mogelijk te houden. Dit wordt met name bereikt door de technische resultaten te optimaliseren. Zo dient o.a. de voederconversie op een laag niveau te liggen en dient de groei hoog te zijn en het percentage uitgevallen varkens zo dicht mogelijk bij nul. 

Eén van de belangrijkste aspecten hierbij is dat de gezondheid van de varkens zo goed mogelijk is. Slachterij Compaxo wil de varkenshouder hierin zoveel mogelijk ondersteunen.

Ieder varken wordt door de RVV (Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees) gecontroleerd. Het betreft zowel een levende keuring, als een keuring van karkas en organen. De hoofdtaak van de onafhankelijke  RVV is het bewaken van de volksgezondheid. De RVV  waarborgt dat alleen volledig goedgekeurde en gezonde karkassen, vlees en organen het bedrijf verlaten.  

Iedere bijzonderheid aangaande de gezondheid van orgaan of karkas wordt door de RVV-medewerker ingetoetst op het IKB-toetsenbord.  Deze informatie wordt via het volledig geautomatiseerde afrekensysteem teruggekoppeld aan de varkenshouder. Informatie over de gezondheid van de varkens wordt gekoppeld aan oormerknummer en gegevens over vlees%, type en gewicht. Per levering wordt aan de varkenshouder een uitgebreid overzicht gegeven over de door de RVV geconstateerde bijzonderheden aan karkas (borstvlies, huid en poot) en aan organen (lever en long). De varkenshouder krijgt informatie over de die levering geleverde partij, cumulatieven over alle het gehele jaar geleverde varkens en informatie over het slachterij-gemiddelde. Met deze gegevens kan de varkenshouder tijdig eventuele problemen op het bedrijf constateren en met de dierenarts of voorlichter analyseren op welke wijze de gezondheid verbeterd kan worden. Voorbeeld van een afrekening.

Maar ook biedt Compaxo aan varkenshouders de mogelijkheid om, samen met voorlichter, dierenarts of met medewerking van Compaxo of RVV, de varkens aan de slachtlijn te onderzoeken. Aan de slachtlijn is vaak duidelijk te zien waardoor gezondheidsproblemen ontstaan en in welke mate en hoedanigheid de afwijkingen die op de slachtbon weergegeven worden voorkomen. Om een afspraak te maken voor een slachtlijnonderzoek, kunt u contact opnemen met de afdeling inkoop / IKB of kunt u het formulier bij informail invullen. 

Compaxo zal op deze pagina uiteen zetten wat de op de afrekening vermelde bijzonderheden inhouden en hoe deze te behandelen zijn. Uiteraard is Compaxo veterinair beduidend minder onderlegd dan uw dierenarts. Indien u op uw bedrijf gezondheidsproblemen heeft, is de dierenarts de eerste persoon die u hierbij van advies kan voorzien. Compaxo ziet het belang van  samenwerking binnen de keten en stimuleert de uitwisseling van informatie over gezondheid tussen de schakels onderling (indien gewenst in overleg met de voerleverancier en dierenartsenpraktijk). Op die manier kan de specifieke kennis van een ieder benut worden om bij te dragen aan de verbetering van de gezondheid van het varken.

                                       Keuring van de organen door RVV mederwerkster  

Op het keurbordes wordt aan de ene zijde het karkas beoordeeld en aan de andere zijde van het keurbordes worden de organen beoordeeld. De bevindingen van de keurmeesters worden ingetoetst op een IKB-toetsenbord, waarna deze informatie wordt gekoppeld aan het varken en vervolgens via de afrekening aan de varkenshouder. Indien gewenst kan per afdeling de slacht- en gezondheidsinformatie worden teruggekoppeld. U dient de varkens dan met per afdeling vermelde oornummers aan te leveren. Indien u op het aanvoerdocument de afdelingen duidelijk gescheiden aangeeft, onder vermelding van de afdelingsnummers, dan zal de inkoopadministratie zorg dragen voor een correcte terugkoppeling op afdelingsniveau.

Voor de volgende gezondheids-bijzonderheden bestaan codes die per varken en gecumuleerd aan de varkenshouder worden teruggekoppeld:

•  afgekeurde levers (code 2 voor organen)

•  pneumonie (longontsteking = code 3 voor organen))

•  pleuritis (borstvliesverkleving = code 1 voor karkassen)

•  huid-opmerking (code 2 bij karkassen)

•  poot-opmerking (code 3 bij karkassen)  

Orgaancode 2

Oorzaak

Afgekeurde levers worden voor het overgrote deel veroorzaakt door de larven van de spoelworm. De afwijking wordt met name dan aangericht als de larven van de spoelwormen de lever bereiken en infecteren. De afweerreactie van de lever leidt tot littekenweefsel. Dit littekenweefsel veroorzaakt de witte puntjes op de lever (white spots of milk spots).  

Schade

De schade die een leverbesmetting met zich meebrengt, wordt met name veroorzaakt door een teruglopende groei en door een slechtere voederconversie. Maar de wormbesmetting kan ook gevolgen hebben voor de algehele gezondheid van het varken. De larven passeren ook de longen en boren hierbij door de longblaasjes heen, waardoor varkens gaan hoesten en het ademhalen wordt bemoeilijkt. Hierdoor nemen ook de medicijnkosten op het bedrijf toe. In de literatuur wordt per afgekeurde lever gesproken over een totale schade van € 2,- tot € 4,- per vleesvarken.

Ook kunnen spoelwormen de vruchtbaarheid van de zeug aantasten, een aspect waar nog weinig aandacht aan wordt besteed bij de analyse van een slechte vruchtbaarheid.

Voor de slachterij zijn afgekeurde levers niet te verwaarden in de verkoop, maar dienen deze afgevoerd te worden naar de destructor.  

Aanpak

Er zijn twee essentiële handelingen om een wormbesmetting te behandelen: ontwormen en schoonmaken. Eieren van wormen (soms miljarden op een besmet bedrijf) kunnen meerdere maanden overleven op beton, het is dus zaak mest en wormeieren zoveel mogelijk te verwijderen.Het varken neemt de eitjes als een soort stofzuiger op. Door grondig schoon te maken kan zodoende een flink deel van de besmetting worden weggenomen.

Daarnaast is ontwormen van de varkens van belang. Ontwormen heeft echter alleen zin als het consequent wordt gedaan en als alle dieren in een stal behandeld worden. Door alle varkens te behandelen en te behandelen in de periode tussen de opname van het wormei en het opnieuw produceren van wormeieren door een uitgegroeide volwassen worm, wordt de kans op herbesmetting voorkomen.

Dit betekent dat varkens om de zes weken opnieuw ontwormd dienen te worden. Dus: bij opleg in de vleesvarkensstal (+/- levensweek 10); zes weken later opnieuw (levensweek 16); zes weken daarna nog een keer (week 22). Binnen een aantal weken na de laatste ontworming worden de varkens geleverd.

Bij een ernstige wormbesmetting zal het ontwormen niet direct tot resultaat leiden. Herhaal dus het ontwormen ronde na ronde, pas als de besmetting langere tijd op een acceptabel niveau ligt (< 5%), kan de intensiteit verlaagd worden.  

Op www.wormvrij.nl vindt u meer informatie over het ontwormen van varkens.

Orgaancode 3: pneumonie (longontsteking) en

Karkascode 1: pleuritis (borstvliesverkleving)

Algemeen

In dit hoofdstuk worden de luchtwegaandoeningen die op de afrekening vermeld worden besproken. De longontsteking is een orgaan-bijzonderheid, de borstvliesverkleving is een karkas-bijzonderheid. De oorzaken, schade en aanpak zijn echter vrijwel identiek, omdat gesteld kan worden dat aan iedere pleuritis een pneumonie voorafgaat.

Pleuritis of borstvliesverkleving is een meer of minder uitgebreide bindweefselverbinding tussen borstwand en de longen. Iedere pleuritis wordt geregistreerd en aan de varkenshouder teruggekoppeld. Bij een pleuritis zijn restanten longweefsel, die achter zijn gebleven na het uithalen van de longen, zichtbaar op de ribwand. Er wordt bij de registratie geen onderscheid gemaakt in ernst van de aandoening. Een borstvliesverkleving kan een miniem stukje long of bindweefsel zijn dat in het borstvlies vergroeid is, maar kan ook halve of zelfs hele longen betreffen die vergroeid zijn aan het borstvlies.

Pneumonie is een luchtwegaandoening die herkenbaar is door een ontstekingsreactie van de long. De registratie van pneumonie aan de slachtlijn vindt plaats als er tenminste één pneumoniehaard met een diameter groter dan een gulden wordt waargenomen. Daarbij is het niet van belang in welke longkwab deze pneumonische haard wordt aangetroffen. Daarnaast vindt registratie van pneumonie plaats bij iedere locale pneumoniehaard.

Oorzaak

De belangrijkste oorzaken van longaandoeningen zijn App (Haemophilus), Mycoplasma-infecties en Influenza (griep). De aard van deze aandoeningen is in sterke mate afhankelijk van het stalklimaat, waarbij elementen als de temperatuur in de stal, de luchtbeweging en het ammoniakgehalte van groot belang zijn. Daarnaast speelt de hygiëne op het bedrijf een belangrijke rol en is een all-in-all-out-systeem per afdeling (of bedrijf) van belang.

Luchtwegproblemen ontstaan meestal als koppelproblemen, waarbij een groot deel van de varkens in een afdeling in meer of mindere mate ziek is.

Schade

Longaandoeningen komen in de varkenshouderij in meerdere vormen voor. Ze veroorzaken aanzienlijke schade door uitval, maar vooral door een ziekteverloop met groeivertraging waardoor onregelmatige koppels ontstaan, de voederconversie toeneemt en de groei afneemt. Ook neemt het medicijngebruik op een besmet bedrijf toe. Deze factoren werken kostenverhogend.

Aanpak

Uw dierenarts is uiteraard degene die de kennis en deskundigheid bezit om de luchtwegproblemen bij uw varkens te beoordelen en aan te pakken. Hieronder wordt informatie gegeven die u als varkenshouder wellicht als aanvullend kunt gebruiken.

Bij de behandeling is het van belang een onderscheid te maken in chronische en in acute klachten. De oorzaak bij acute longproblemen is vaak vrij eenvoudige te achterhalen door (bloed-)onderzoek of sectie. Bij een acute uitbraak is in 80% van de gevallen influenza (griep) of App (eenzijdige longontsteking) de oorzaak.

App (éénzijdige longontsteking) kan voorkomen in acute en chronische vorm en is met name te herkennen door sterfte, minder voeropname, versnelde ademhaling en hoesten. Aan de slachtlijn zijn de longen van met App besmette varkens duidelijk te herkennen doordat de longen longabcessen bevatten.  Deze abcessen zijn ontstekingshaarden, die zijn omgeven door vrijwel normaal weefsel.

In principe kunnen alle varkenshouders er van uit gaan dat de bacterie op hun bedrijf aanwezig is. Onder minder goede omstandigheden voor het dier vermeerdert App zich in de luchtwegen van de varkens.

App is te behandelen door het klimaat te optimaliseren, door overbezetting te voorkomen en door all-in-all-out toe te passen. Daarnaast kan ervoor gekozen worden de varkens antibioticum toe te dienen (amoxycilline, oxytetra, penicilline, tylosine),

Influenza (griep) is te herkennen aan lusteloze varkens met koorts, die slecht eten, hoesten, kortademig zijn en vaak een rode, opgezwollen hoofdhuid hebben. Om de borstkas wat te ontlasten gaan varkens met influenza vaak op de achterhand zitten. Door de aantasting van de longcellen treedt er longontsteking op.

Op mestbedrijven kunnen alle vleesvarkens in korte tijd ziek worden.

Influenza kan zowel via insleep als ook via de lucht verspreid worden. Bij de eerste tekenen van influenza dient extra aandacht te worden besteed aan het zorgen voor frisse lucht, schoon/fris drinkwater en een stofvrije stal. Het is aan te raden zieke varkens niet te verplaatsen. Bij risico op andere bacteriële infecties kunnen varkens die nog eten behandeld worden met aspirine of met antibiotica (o.a. oxytetra, tiamuline, tylosine) over het voer of door het drinkwater. Varkens die niet meer eten, kunnen worden geïnjecteerd met antibiotica.

Indien longproblemen van chronische aard zijn, is het moeilijker een diagnose te stellen. Mycoplasma blijkt een belangrijke boosdoener. Er zijn verschillende soorten mycoplasma bij het varken bekend, hiervan is Mycoplasma Hyopneumoniae verreweg de belangrijkste. De geconstateerde verschijnselen worden altijd mede veroorzaakt door bijkomende infecties. Het ziektebeeld is bekend onder de naam Enzoötische Pneumonie (EP)

Mycoplasma-infecties komen op vrijwel alle varkensbedrijven voor. De mycoplasma-kiem houdt het midden tussen een bacterie en een virus. Deze kiem tast in de longen van het varken het trilhaar aan. Hierdoor krijgen bacteriën die ziekteverschijnselen veroorzaken de kans.

Een mycoplasma-infectie vertoont nauwelijks klinische verschijnselen. Chronisch hoesten dat soms wekenlang kan aanhouden is het belangrijkste verschijnsel. Aangetaste varkens blijven achter in groei. De gegevens die Compaxo aan de varkenshouder verstrekt over het percentage longontstekingen en borstvliesverklevingen is tevens een belangrijke indicator over een mycoplasma-besmetting. Longen zijn te herkennen aan ontstoken topkwabben. Tijdens een beoordeling aan de slachtlijn is over een heel koppel duidelijk te zien in hoeverre de topkwabben zijn ontstoken.

De behandeling van mycoplasma-infecties begint bij het management. Er dient voor gezorgd te worden dat all-in-all-out wordt toegepast. Het mengen van dieren dient zoveel mogelijk te worden voorkomen. Ook dient het klimaat te worden geoptimaliseerd en dienen hygiëne-regels strikt te worden nageleefd, waarbij het aan te raden is om te wisselen van overall, laarzen en spuit bij wisseling van zieke naar gezonde dieren.

Dieren kunnen met antibiotica als lincomycine, tetracycline,  tiamuline en tylosine behandeld worden. Aangezien een mycoplasma-besmetting veelvuldig bijkomende infecties veroorzaakt, is het te overwegen tegen deze bijkomende infecties antibiotica als amoxycilline en penicilline te gebruiken.

Ook heeft uitgebreid onderzoek aangetoond dat vaccinatie een zinvolle optie kan zijn. Overleg hierover met uw dierenarts.

Huid-opmerking (code 2 bij karkassen)

Een huid is ontstoken als er sprake is van een verdikking van de huid, plooivorming en/of roodverkleuring. De oorzaak van huid-opmerkingen is vaak van parasitaire aard, alhoewel ook bacteriële infecties een rol kunnen spelen.

De meest belangrijke oorzaak is schurft.

Poot-opmerking (code 3 bij karkassen)